Zawał płuca

Zawał płuca (łac. infarctus pulmonis) zdarza się stosunkowo rzadko. Bezpośrednią jego przyczyną jest zator tętnicy płucnej. W przypadku zawału płuca pojawia się nagły napad duszności, oddech staje się płytki i przyspieszony. Niekiedy występuje tępy ból za mostkiem oraz silny niepokój. Czasami może pojawiać się gorączka i kaszel. Objawy zawału płuca są dość podobne do objawów zawału serca. Zawał płuca jest ściśle związany z zatorowością płucną i niewydolnością krążeniową.

Przyczyny zawału płuca

Bezpośrednią przyczyną zawału płuca jest zator tętnicy płucnej. Zator wywoływany jest przez skrzep lub skrzepy, które tworzą się w żyłach umiejscowionych w dolnej części ciała. Najczęstszym źródłem zatorów są zatory z żył głębokich kończyn dolnych. Często mogą również powstawać zatory po przebytych operacjach i po przebytym zawale serca – szczególnie, gdy zwleka się z uruchamianiem chorego. Wraz z krwią skrzeplina może się przemieścić do naczyń płucnych. Całkowite odcięcie fragmentu płuca od dopływu krwi może spowodować miejscową martwicę narządu.

Podwójne ukrwienie tkanki płucnej sprawia, że zator płucny rzadko kończy się zawałem płuca. Aby doszło do zawału płuca, poza zatorem musi występować również niewydolność krążenia. Ryzyko zawału płuca wzrasta we wszystkich schorzeniach i okolicznościach sprzyjających powstawaniu zakrzepów żylnych, takich jak:

• długotrwałe unieruchomienie w łóżku,
• zapalenie żył,
• niektóre choroby nowotworowe,
• ciąża,
• stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych,
• nadwaga,
• przewlekłe choroby serca i/lub płuc.

Objawy zawału płuca

Głównymi objawami zawału płuca są: silny ból i duszności w klatce piersiowej, sinica, przyspieszenie i spłycenie oddechu, przyspieszenie tętna, ogólny niepokój, tępy ból za mostkiem. Nagły ból w klatce piersiowej bywa kłujący i ma charakter opłucnowy. Po typowych objawach zawału płuca czasem pojawia się również krwioplucie, kaszel i gorączka. Objawy zawału płuca mogą sugerować zawał serca. Wymagają szybkiego wezwania pogotowia ratunkowego i odwiezienia chorego do szpitala. Na skutek zatoru naczyń płucnych dochodzi do przekrwienia biernego, a czasami nawet do wynaczynienia krwi i wyłączenia określonego fragmentu płuca z fizjologicznych czynności. Czasem rozwija się martwica części tkanki płucnej.

Rozległość zawału zależy od wielkości światła zaczopowanego naczynia płucnego. Zator tętnicy płucnej prowadzi do niedotlenienia dużego obszaru płuc. W zależności od tego, ile naczyń płucnych jest zatkanych, zator może prowadzić do trwałego uszkodzenia płuc, co łączy się z niedotleniem organizmu. Serce musi wtedy znacznie mocniej pracować, co może powodować niewydolność serca. Zator tętnicy płucnej u osób z niewydolnością krążenia może być przyczyną śmierci. W powikłanym przebiegu zawału płuca może dojść do powstania płynu wysiękowego w jamie opłucnej, do procesu zapalnego w części płuca objętej zawałem i do powstania zapalenia płuc albo ropnia płuc.

Diagnostyka i leczenie zawału płuca

W diagnostyce zatorów i zawału płuc szczególne znaczenie ma dokładnie zebrany wywiad lekarski i stwierdzenie ogólnej skłonności do zakrzepicy. Bardzo pomocne diagnostycznie są również pierwsze objawy chorobowe: niepokój, nagła duszność, bóle w klatce piersiowej, problemy z oddychaniem, odkrztuszanie krwistej plwociny. Mniejsze znaczenie przywiązuje się do badania fizycznego i radiologicznego, gdyż podobne objawy występują w przebiegu zapalenia płuc. Z badań biochemicznych krwi podejrzenie w kierunku zawału nasuwa podwyższony poziom bilirubiny oraz wzrost aktywności dehydrogenazy kwasu mlekowego przy prawidłowej aktywności kreatynofosfokinazy i transaminaz. Badanie radiologiczne jest niezbędne w interpretacji wyników angiogramów płucnych. W zawale płuc zdjęcie RTG daje obraz zacienienia o różnej wielkości i różnym stopniu wysycenia, najczęściej na obwodzie. Przypomina nacieczenie spotykane w zapaleniu płuc. Duże trudności diagnostyczne są spowodowane pojawieniem się płynu wysiękowego w opłucnej.

Zator tętnicy płucnej wymaga hospitalizacji. Leczenie zawału płuca polega zwykle na rozpuszczeniu zakrzepów farmaceutykami. Niekiedy potrzebna jest interwencja chirurgiczna. W ostrym, masywnym zaczopowaniu tętnicy płucnej niekiedy jedynym sposobem uratowania chorego jest natychmiastowe wykonanie operacji. W leczeniu zawału płuca często stosuje się środki farmakologiczne wzmacniające wydolność serca i usprawniające krążenie krwi, a także leki przeciwbólowe. Stosuje się też oddychanie powietrzem o zwiększonej ilości tlenu, co ułatwia jego wchłanianie do organizmu. Ze względu na to, że zawał płuc wywołuje procesy zapalne w płucach i ma tendencję do ropienia, od samego początku należy podawać antybiotyki.

Bibliografia:
Łopaciuk S., (red.), Zakrzepy i zatory, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-2571-0.