Czym jest miażdżyca?

Miażdżyca jest to choroba tętnic, czyli naczyń krwionośnych wyprowadzających krew z serca i doprowadzających ją do poszczególnych organów. Choroba polega na stopniowym, postępującym wraz z wiekiem grubieniu ścian tętnic. W ścianach tętnic gromadzi się cholesterol i jego pochodne a następnie tkanka włóknista. W efekcie tętnice tracą swoją elastyczność i zdolność do rozszerzania, stają się sztywne.

Pogrubienie ścian tętnic nie jest równomierne, co oznacza, że w niektórych miejscach np. sercu, szybciej dochodzi do narastania zgrubień, czyli tworzenia blaszek miażdżycowych. W wyniku postępującego procesu zwyrodnienia ścian, dochodzi do zawężania światła tętnicy i zmniejszenia przepływu krwi, co prowadzi do zmniejszenia dopływu krwi do narządów. Postęp zmian miażdżycowych, prowadzi również do destrukcji ściany naczynia.

Powstawanie zakrzepów

Często występuje pęknięcie wytworzonej blaszki miażdżycowej, następnie krwawienie i wytworzenie zakrzepu. Efektem tego procesu może być całkowite zamknięcie światła przez zakrzep lub fragment blaszki miażdżycowej i skurcz naczynia tętniczego. W takim przypadku występują objawy sugerujące niedokrwienie narządu, np. ból spowodowany zawałem, czyli niedokrwieniem serca, utrata przytomności z powodu niedokrwienia mózgu. Tak, więc miażdżyca daje różne objawy, w zależności od umiejscowienia ciasnych zwężeń oraz blaszek mających tendencję do pękania i krwawienia. Obecnie wiadomo, że objawy sugerujące niedokrwienie serca np. ból uciskający za mostkiem, promieniujący do gardła, kończyny, do okolicy międzyłopatkowej, występują, gdy przekrój światła tętnicy jest zredukowany mniej więcej o 75%.

Do powikłań miażdżycy zaliczamy: chorobę wieńcową, zawał serca, udar mózgu, niedokrwienie kończyn dolnych, zwężenie tętnic nerkowych i wystąpienie opornego na leczenie nadciśnienia tętniczego.

Badania epidemiologiczne pozwoliły zidentyfikować czynniki ryzyka miażdżycy, czyli takie, których wystąpienie sprzyja progresji choroby. Do czynników nie ulegających modyfikacji zaliczamy:

• wiek,
• płeć.

Do tych modyfikowalnych należą:

• dieta,
• masa ciała,
• palenie tytoniu,
• brak aktywności fizycznej,
• nadciśnienie tętnicze,
• cukrzycę,
• nieprawidłowo wysokie stężenie cholesterolu oraz jego frakcji LDL.

Występowanie powikłań miażdżycy jest silnie związane z wiekiem np. udar mózgu zazwyczaj występuje po 65 roku życia, a zawał po 55 roku życia. Oczywiście istnieją wyjątki. Objawy miażdżycy u kobiet występują później niż u mężczyzn, a wyniki badań dowodzą, że choroba wieńcowa występuje 1,5 do 3 razy częściej u mężczyzn niż u kobiet. Palenie tytoniu uszkadza ściany tętnic i sprzyja powstawaniu zakrzepów. Palenie sprzyja szybszej progresji miażdżycy.

Czynniki ryzyka miażdżycy

Najważniejszym czynnikiem ryzyka miażdżycy jest wysokie stężenie cholesterolu w surowicy krwi. Modyfikacja czynników ryzyka tj. zmniejszenie masy ciała, zaprzestanie palenia papierosów, stosowanie diety ubogo cholesterolowej hamuje postęp tej choroby. Badania eksperymentalne wskazują, że wraz ze zmniejszeniem stężenia cholesterolu we krwi obserwuje się spowolnienie tworzenia blaszek miażdżycowych. Spadek stężenia cholesterolu osiąga się poprzez modyfikację codziennej diety, polegającej na rezygnacji z tradycyjnych tłuszczów zwierzęcych a zastąpienie ich tłuszczami pochodzenia rybnego i roślinnego. Głównie zaleca się stosowanie oliwy z oliwek, oraz spożywania ryb tłustych, bogatych w kwasy omega-3.

Uzyskanie niskiego stężenia cholesterolu można osiągnąć poprzez stosowanie farmakoterapii. Główną role odgrywają leki z grupy statyn. W wyniku ich stosowanie obserwowano zmianę morfologi blaszek miażdżycowych, skutkującą ich stabilizacją czyli zmniejszeniem ryzyka pęknięcia i nagłego zamknięcia światła naczynia.

Należy pamiętać, że we wczesnym etapie rozwoju miażdżycy uzyskuje się najlepsze wyniki jej leczenia, dlatego nie należy zwlekać z rozpoczęciem stosowania wspomagających diet  np. diety śródziemnomorskiej.

Bibliografia

Cybulska B., Kłosiewicz-Latoszek L., Zaburzenia lipidowe, Termedia, Poznań 2010, ISBN 978-83-62138-19-7
Skoczyńska A., Patogeneza miażdżycy, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 83-60290-02-4
Janion M. Kardiologia, Wydawnictwo Stachurski, Kielce 2005, ISBN 83-88592-35-1
Krzemińska Pakula M. (red.), Kardiologia kliniczna, D.W. Publishing Co., Szczecin 2010, ISBN 1-57107-108-3